Partiden sonra Rio: Olimpik Hangover

17 Eylül of 2016

Suç ve yoksullukla savaşan Bossa Nova’nın evi, Olimpiyat Oyunları yarışından galip ayrıldığında devlet başkanı Lula halkına şöyle diyordu: Bizim için vakit geldi. Parlama zamanı… Fakat Brezilya, ülke tarihinin en büyük krizleri ile yüzleşmeye devam ediyor

Yazar: Aslı Koç

twitter.com/asasinoykusu

7 yıl önce Olimpiyat Oyunları Rio’ya verildiğinde Latin Amerika’nın ev sahipliği yapacağı ilk yaz oyunları modern çağın bir başlangıcı olarak görülüp büyük bir coşku yaratmıştı. Bu, Rio için önemliydi. Suç ve yoksullukla savaşan Bossa Nova’nın evi yarıştan galip ayrıldığında, devlet başkanı Lula halkına şöyle diyordu: Bizim için vakit geldi. Parlama zamanı. Ünlü Capacabana Plajı’nda binlerce kişinin dans ederek kutlama yaptığı günden bugüne,  Brezilya, ülke tarihinin en büyük krizleri ile yüzleşmeye devam ediyor ve açıkça 2016 Olimpiyat Oyunları, dünya sahnesinde yer almak için en iyi zaman değildi. Rio aniden kötüye gitmedi. Ancak bazılarına göre de Olimpiyat Oyunları durumu daha iyi yapmadı.

Uluslararası Olimpiyat Komitesi’ne göre Olimpiyat Oyunlarının, ev sahipliği yapan şehre en büyük katkısı ‘legacy’ yani ‘miras’tır.  Teoride uzun dönemde pozitif etki sağlanması amaçlansa da pratikte bu durum bazı şehirleri olduğundan daha kötü bir şekle sokabilir. 2004 yılında oyunların Atina’ya dönüşü ve yapılan 9 milyar dolarlık yatırım şimdiki ekonomik ve parasal krizin bir sembolü olarak nitelendiriliyor. Özellikle oyunlar için inşa edilen birçok tesisin çalışmaması ve devletin en basit bakım-onarım işlerini dahi yapamaması buna ışık tutuyor.

Brooking Enstitüsü’nden Uzman Bruce Katz’e göre de Olimpiyat Oyunları, ev sahibi şehre 3 farklı potansiyel şekilde yarar sağlıyor. Bunları özellikle ‘potansiyel’ olarak niteliyor Katz. Gerçek bir fayda sağlanması alınan aksiyonlara bağlı.

Kısa süreli olarak, bir şehirde artan turizm ve ekonomik aktiviteye bağlı olarak ekonomiyi canlandırır. Orta vadede ev sahibi şehrin uluslararası pozisyonunu göze çarpacak şekilde Dünya gündemine taşır ve marka değerini artırır. Uzun vadede ise altyapı yatırımları ve metropolleşmeye katkı verir.

Krizler

Brezilya, 2014 Dünya Kupası ve 2016 Olimpiyat Oyunları için girilen ihaleyi kazandığında ekonomi umut vadeden bir düzeydeydi. Ancak ihalenin kazanılmasından kısa süre sonra Brezilya ekonomisi sarsıntıya uğradı. Yozlaşma skandalı patlak verdi. Öyle ki bu skandal Devlet Başkanı Dilma Rousseff’i parmaklıklar ardına atmakla tehdit edecek kadar ülkeyi karışıklık içerisine sokmuştu. Bazı atletlerin 2016 Olimpiyat Oyunlarına katılmama kararı almalarının sebebi olan Zika Virüsünün patlak vermesi ise ülkenin imajına sadece negatif bir katkı yaptı. Politik ve sağlık krizleri ile aynı dönemde süren ekonomik kriz, kirlilik ve konutlaşma krizleri de oyunların başlamasına kısa süre kala tüm dünyada büyük bir ‘acaba’yı gündeme getirdi. Brezilyalı ekonomistler, oyunların başlamasına 100 gün kala The Guardian’a verdikleri röportajda ortak bir dil ile konuştular: Parti harika olacak. Miras ise çöpten ibaret.

Olimpiyat Oyunlarının başlamasına 2 yıl kala Brezilya için ekonomi kötüye gitmeye başladı. Yolsuzluk skandalı akabinde açıklanamayan bütçe açıkları ile de ülke Rio’yu da içine alarak bir kaosa sürüklendi. Hepimiz sokaklarda uzun süreli protestolara ekran başından şahitlik ettik.  Devlet başkanının yerine gelen vekilden de memnun olmayan halk, eylemlerine devam etti. Kısacası hükümete olan güven kaybolmuştu. Brezilya hükümeti 1930’dan beri tarihinin en kötü ekonomik krizi içerisinde ve manevra yapma yeteneğini kaybetti. Olimpiyat Oyunları sonrasında dünyanın büyük ekonomileri arasında yer almayı hedefleyen Rio  ve bir Dünya gücü olarak kendine yer bulmayı hedefleyen Brezilya için beklenen hedefler gerçekleşmedi ve 2014 yılında ekonomi dibi gördü.  İşsizlik oranı %11 rakamına ulaştı. Devlet başkanının yargılanma süreci ile birlikte yerine gelen vekil komisyon tarafından, tüm iyileşme süreçlerinde hayata geçirilen konut, eğitim ve yoksulluk programlarına uygulanan bütçe kesintileri belki de sabrı taşıran noktalardı. Oysa Brezilya Spor Bakanlığı en başta, her şey daha pembeyken, Olimpiyat Oyunları için 30 milyar dolarlık yabancı yatırım ve ekonomik etki ön görmüştü.

Capture

Zika Virüsü

Latin Amerika’nın en nüfuslu ülkesi ayrıca 1918’den beri tarihinin en kötü sağlık krizi ile de karşı karşıya. Oswaldo Cruz Enstitüsü verilerine göre 2016 sonunda  Brezilya, yaklaşık 16.000 Zika Virüsü vakası ile karşı karşıya kalmış olacak. Brezilya Sağlık Bakanı ise şimdiden 1,5 milyon insanın bu virüsten etkilenmiş olabileceğini söylüyor. Başlangıçta doktorlar virüsün Olimpiyat Oyunları’na etkisinin olmayacağı kanısındaydı. Olimpiyat Köyü ve oyunların oynanacağı alanlar için ilaçlama ekipleri oluşturuldu ve kimyasal bir takım önlemler alındı. Ottowa Ünverstesi Halk Sağlığı Uzmanı Amur Attaran, oyunların başlamasına kısa süre kala Olimpiyat yetkililerini oyunların başka bir ülkeye alınması ya da ertelenmesi hususunda uyardığında kısa süreli global bir panik de yaşandı. Kimi sporcular oyunlara katılmayacaklarını açıkladılar. IOC tarafından da bastırılmaya çalışılan bu kriz, bugün oyunların bitmesi akabinde dahi ülkeyi ve dünyayı tehdit ediyor. Rio Olimpiyatlarına yapılan harcamanın Zika Virüsüne neden olan bir sivri sinek türü Aedes ile savaşmaya harcanan bütçeden 16 kat daha büyük olması ise halkın isyan sebeplerinden biri oldu.

Capture 1

Bazı yüzme yarışları için de belirlenen bölgelerden biri olan Guanabara Koy’undaki kirlilik karşılaşılan sorunlardan bir başkası oldu. Guanabara’nın temizlenmesi konusu ise tutulmayan sözlerden sadece biriydi. Test için gelen sporcularda görülen virüs tabanlı hastalıklar sonrasında da tek gerçek buranın yeteri kadar temiz olmayacağıydı.

Brezilya polisinin uluslararası imajı ise Olimpiyat öncesi Birleşmiş Milletler tarafından uyarı aldıktan sonra bile aynı: Önce vur, sonra soruları sor! Gecekondu mahallerinde yaşayan siyahi insanları hedef alarak dünyanın önüne çıkılacak bu sahnede belki de mahallelerin pasifize edilmesi amaçlanıyordu. Nitekim Dünyadaki terör olayları nedeni ile de Olimpiyat Oyunları süresince yaklaşık 80.000 ordu ve polis mensubu görev yaptı. Bu rakam Londra 2012 Olimpiyat Oyunları’nın iki katıydı. Harcanan bütçenin aldığı tepkiyi söylemeye gerek yok sanıyorum.

Olimpiyat mirası

Olimpiyat Oyunlarının uzun vadede mirası dediğimiz altyapı ve metropolleşme süreci ise Brezilya için başka bir içinden çıkılamaz durum haline geldi. 2014 Dünya Kupası ile de birlikte de yapılan altyapı çalışmalarında 22.000 aile ve 77.000 insan evlerinden zorla çıkartıldı. Modernleştirilmesi beklenen ve bunun sözü verilen gece kondu mahalleleri Olimpik alanlara giden yollar üzerinde kaldıkları gerekçesi ile tümden yıkıldılar. Burada yaşayanlar şehrin daha önce hiç yaşamadıkları bölgelerine gönderildiler. Devlet bunu, toprak kayması ve sel tehlikesi olan bölgelerden halkın daha güvenli bölgelere yerleştirilmesi için yaptığını söylese de, %90’ı zorla tahliye edilmiş ve sadece 20 ailenin kaldığı bir gece kondu mahallesi olan Vila Autodroma sakinlerine göre bu kocaman bir yalan.

Yapılan altyapı çalışmalarının sağlamlığı ise düşündürücü. Bisiklet yolunun Nisan ayında çökmesi ve sonucunda 2 kişinin ölmesi ile tüm inşa çalışmaları için tedirginlik söz konusu. Miras olarak kalacak bu projelerden, en azından şimdiye kadar yapılmış olanların yapılma sürecinde toplam 11 kişi hayatını kaybetti.  “Kaza” sonucu…

Bu çerçevede değerli kaynakları Olimpiyat Oyunlarına aktarmak bu yatırımların tümünü geri kazandırmayı gerektiriyordu. Fakat ne yazık ki oyunların geçmiş karnesi yapılan yatırımların kısa süreli ekonomik iyileşme ihtimalinin çok düşük olduğunun katını niteliğinde. Brezilya için uzun süreli etkisi nasıl olur; şu an kestirmek zor.

Capture2

Oxford Üniverstesi’nde yapılan bir araştırmaya göre, 1968-2012 arasında oynanan toplamda 17 Kış ve Yaz Olimpiyat Oyunlarının tamamında, ortalama %179 oranında bütçe aşımı olmuş. Global başka hiç bir tür projede bu tutarlılık yok. Rio için son noktada gelinen 13 milyar dolarlık bütçe içerisinde, şeffaflık ilkesi ile örtüşmeyen şekilde, ek yatırımların kaynaklarının açıklanmaması her zaman karanlıkta kalacak bir nokta.

Oyunlar bitti. Ancak şimdiye kadar okullar yeni eğitim yılı için henüz ödenek alabilmiş değiller. 500.000 devlet çalışanı ise maaşlarını gecikmeli alıyor.

Vali Paes, Guardian’a verdiği röportajda, “Bu kaçırılan bir fırsat. Kendimizi gösteremedik. Tüm ekonomik ve politik krizler, skandallar.. Dünyanın gözü önünde olmak için kesinlikle iyi bir zaman değil. Bu kötü” diyerek durumu özetliyor.

Dünyanın en anlamlı karesi

Bu durumda, ülkenin,  Dünyanın en büyük mega-etkinliklerinden birine, hatta peş peşe ikisine ev sahipliği yapması, ve ayrılan ödeneklerin bu yönde olması halkın tepkisini çekti.  Dünyanın gözünü boyamaya çalışırken aslında arka sokaklar oldukça karanlıkta kaldı. Aşağıdaki resim 2014 Dünya Kupası organizasyonu öncesinde tepkisini bildiği tek şekilde, resim yaparak ortaya koyan bir çizere ait. Hemen yanında, 2016 Olimpiyat Oyunlarında bu resmin gerçeğe dönüşmesi ise trajik bir tesadüf sadece.

CpTJLQUUMAAfnC7 (1)

Bu veriler ışığında araştırma da gösteriyor ki bir şehir ya da ülke, Olimpiyat Oyunları’na ev sahipliği yapmaya niyetlendiğinde var olan mega projeler arasında en risklilerden birini üzerilerine aldıklarının farkında olmalı. Rio ise parti sonrası ‘hangover’ı atlatmaya bakıyor.

Kaynaklar

Fortunehttp://fortune.com/2016/08/12/olympics-brazil-economy-rio-recession/

Forbeshttp://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2016/08/04/short-term-olympics-might-do-brazil-economy-more-harm-than-good/#4ab22fa437b3

Financial Timeshttp://www.ft.com/cms/s/0/ef122cb6-43d6-11e6-864d-01c0167ff470.html#axzz4J0jFHJ6D

Total Sportekhttp://www.totalsportek.com/money/rio-olympics-2016-total-revenue-4-billion/

PRIhttp://www.pri.org/stories/2016-02-22/budget-rio-olympics-16-times-higher-budget-combat-zika-virus

Forbeshttp://www.forbes.com/sites/christinasettimi/2016/08/05/the-2016-summer-olympics-in-rio-by-the-numbers/#19a1de704290

Wikipediahttps://en.wikipedia.org/wiki/2016_Summer_Olympics#Concerns_and_controversies

The Huffington Posthttp://www.huffingtonpost.com/entry/rio-olympics-2016-brazil-crises_us_573b53e7e4b0646cbeeb02c8

The Guardianhttps://www.theguardian.com/books/2016/aug/21/rio-2016-olympic-games-brazil-legacy-party

picture

Previous:

Paranın satın alabileceği en iyi turnuva

cropped_content_besiktastan-sosyal-medyayi-sallayan-transfer-videosu_5XW39r4lz6Qumn3

Next:

#cometoDİJİTAL

You may also like

Yorum Yap